Yaşınıza, sağlık öykünüze ve risk etkenlerinize göre planlanan kişisel sağlık kontrolü.
Check-up ya da genel sağlık kontrolü, henüz belirgin bir şikâyet yokken sağlık durumunuzun gözden geçirilmesi ve sessiz ilerleyen hastalıkların erken fark edilmesi için yapılan planlı bir değerlendirmedir. Diyabet, yüksek tansiyon, kolesterol yüksekliği, kansızlık, tiroid hastalıkları ve karaciğer yağlanması gibi durumlar uzun süre belirti vermeden ilerleyebilir. Bu hastalıklar erken dönemde fark edildiğinde çoğu zaman basit önlemler ve düzenli takiple kontrol altına alınabilir. Manisa'daki muayenehanemizde iç hastalıkları uzmanı Uzm. Dr. Münire Karabaş Kuru, erişkinlere yönelik kişiye özel check-up ve genel sağlık kontrolünü randevuyla yapmaktadır.
Check-up neden kişiye özel olmalı?
Herkese aynı uzun tahlil listesinin uygulandığı paketler, her zaman en doğru yaklaşım değildir. Gereksiz tetkikler hem zaman ve maliyet kaybına hem de klinik önemi olmayan küçük sapmalar nedeniyle gereksiz endişeye ve ek incelemelere yol açabilir. Buna karşılık kişiye özel check-up'ta tetkikler; yaşınıza, cinsiyetinize, aile öykünüze, mevcut hastalıklarınıza, kullandığınız ilaçlara ve yaşam alışkanlıklarınıza göre belirlenir. Böylece gerçekten bilgi verecek tetkikler yapılır ve sonuçlar hekim tarafından bir bütün olarak yorumlanır.
Kimler check-up yaptırmalı?
- 40 yaşını geçmiş ve son bir-iki yıldır genel kontrol yaptırmamış erişkinler
- Ailesinde diyabet, kalp hastalığı, yüksek tansiyon ya da kanser öyküsü olanlar
- Fazla kilolu olanlar, sigara kullananlar ve hareketsiz yaşayanlar
- Daha önce tahlillerinde sınırda değerler saptanmış olanlar
- Yorgunluk, halsizlik gibi belirsiz şikâyetleri olanlar
- Spora ya da yeni bir diyete başlamadan önce genel durumunu öğrenmek isteyenler
Check-up yalnızca tahlillerden ibaret değildir; ayrıntılı öykü ve fizik muayene değerlendirmenin temelidir.Check-up nasıl yapılır?
1. Ayrıntılı öykü
Geçirdiğiniz hastalıklar ve ameliyatlar, kullandığınız ilaçlar ve takviyeler, aile öykünüz, beslenme ve uyku düzeniniz, fiziksel aktiviteniz, sigara ve alkol kullanımınız sorgulanır. Varsa şikâyetleriniz dinlenir.
2. Fizik muayene ve ölçümler
Tansiyon ve nabız ölçülür; boy, kilo ve bel çevresi kaydedilerek beden kitle indeksi hesaplanır. Kalp ve akciğer dinlenir, boyun (tiroid), karın ve diğer sistemler muayene edilir.
3. Kişiye uygun tahlil ve tetkikler
Muayenenin ardından size uygun tetkikler belirlenir. Erişkinlerde sık kullanılan tetkikler şunlardır:
- Tam kan sayımı: Kansızlık, enfeksiyon ve kan hastalıkları açısından bilgi verir.
- Açlık kan şekeri ve gerekirse HbA1c: Diyabet ve prediyabet taraması için.
- Kan yağları (lipid paneli): LDL, HDL, trigliserit ve total kolesterol; ayrıntılar için kolesterol ve metabolik hastalıklar sayfamıza bakabilirsiniz.
- Böbrek fonksiyonları: Kreatinin ve tahmini glomerüler filtrasyon hızı (eGFR).
- Karaciğer tahlilleri: ALT ve AST gibi enzimler.
- Tam idrar tahlili.
- Gerektiğinde: TSH (tiroid), ferritin ve demir, B12 vitamini, D vitamini, ürik asit, elektrokardiyografi (EKG) ve karın ultrasonu.
4. Sonuçların değerlendirilmesi
Tahlil sonuçlarınız çıktıktan sonra yapılan görüşmede tüm bulgular birlikte değerlendirilir ve anlaşılır bir dille açıklanır. Her şey yolundaysa bir sonraki kontrolünüzün zamanı belirlenir; bir sorun saptanırsa tedavi ve takip planı oluşturulur ya da gerektiğinde ilgili uzmanlık dalına yönlendirme yapılır.
Kanser taramaları ve aşılar
Check-up, yaşınıza uygun kanser taramalarını gözden geçirmek için de iyi bir fırsattır. Sağlık Bakanlığının ulusal tarama programında şu taramalar önerilmektedir:
- Meme kanseri: 40–69 yaş arası kadınlarda iki yılda bir mamografi
- Rahim ağzı (serviks) kanseri: 30–65 yaş arası kadınlarda beş yılda bir HPV testi ve smear
- Kalın bağırsak kanseri: 50–70 yaş arası kadın ve erkeklerde iki yılda bir dışkıda gizli kan testi, on yılda bir kolonoskopi
Bu taramalar Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezlerinde (KETEM) ve aile hekimliklerinde ücretsiz olarak yapılabilmektedir. Aile öykünüze göre taramaların daha erken başlaması gerekebilir. Ayrıca grip, zatürre (pnömokok) ve tetanoz gibi erişkin aşılarının gerekip gerekmediği konusunda bilgilendirme yapılır.
Check-up öncesi hazırlık
- Kan tahlilleri için genellikle 8–12 saatlik açlık gerekir; bu sürede su içebilirsiniz.
- Düzenli kullandığınız ilaçları hekiminiz aksini söylemedikçe bırakmayın; diyabet ilacı ya da insülin kullanıyorsanız açlık süresince ilaçlarınızı nasıl kullanacağınızı randevu sırasında sorun.
- Tahlilden önceki gün ağır ve yağlı yemeklerden, alkol ve yoğun egzersizden kaçının.
- Önceki tahlil ve görüntüleme sonuçlarınızı, epikrizlerinizi ve kullandığınız ilaçların listesini yanınızda getirin.
Ne sıklıkla check-up yaptırmalıyım?
Kontrol sıklığı kişiden kişiye değişir. Sağlıklı ve risk etkeni olmayan genç erişkinlerde daha seyrek kontroller yeterli olabilirken; 40 yaş üzerindeki erişkinlerde, süreğen bir hastalığı olanlarda ya da risk etkeni taşıyanlarda genellikle yılda bir kontrol önerilir. Yüksek tansiyon, diyabet ya da tiroid hastalığı gibi tanısı konmuş bir durumu olanların ise kendi hastalıklarına özgü takip aralıklarına uyması gerekir.
Manisa'da check-up için randevu
Genel sağlık durumunuzu öğrenmek, risklerinizi değerlendirmek ve size uygun bir kontrol planı oluşturmak için randevu alabilirsiniz. Randevu sırasında aç gelmeniz gerekip gerekmediği ve yanınızda getirmeniz gerekenler size bildirilir. Randevu için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilir ya da 0501 611 27 41 numaralı telefonu arayabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Size uygun tetkik ve tedavi, hekim muayenesinin ardından belirlenir.
