Tiroid bezinin az ya da fazla çalışması ve tiroid nodüllerinde değerlendirme ve takip.
Tiroid, boynun ön kısmında, gırtlağın hemen altında yer alan kelebek biçimli küçük bir bezdir. Salgıladığı tiroid hormonları (T4 ve T3); kalp hızından vücut sıcaklığına, kilodan ruh haline, sindirimden adet düzenine kadar vücudun neredeyse tüm sistemlerini etkiler. Tiroid bezinin az ya da fazla çalışması ve tiroidde nodül (yumru) gelişmesi, özellikle kadınlarda sık görülen durumlardır. Manisa'daki muayenehanemizde iç hastalıkları uzmanı Uzm. Dr. Münire Karabaş Kuru, tiroid hastalıklarının tanısını, tedavisini ve düzenli takibini randevuyla yapmaktadır.
Tiroid bezi nasıl çalışır?
Tiroidin çalışması beyindeki hipofiz bezinden salgılanan TSH (tiroid uyarıcı hormon) ile düzenlenir. Tiroid hormonları azaldığında TSH yükselir ve bezi daha çok çalışmaya zorlar; hormonlar fazla olduğunda ise TSH düşer. Bu nedenle TSH, tiroid fonksiyonlarını değerlendirmede ilk bakılan tahlildir. Tiroid hormonlarının yapımı için iyot gerekir; iyotlu tuz kullanımı bu açıdan önemlidir.
Hipotiroidi: Tiroidin az çalışması
Hipotiroidide tiroid bezi yeterli hormon üretemez ve vücudun metabolizması yavaşlar. Erişkinlerde en sık nedeni, bağışıklık sisteminin tiroid bezine zarar verdiği Haşimoto tiroiditidir. Tiroid ameliyatı ya da radyoaktif iyot tedavisi sonrasında da hipotiroidi gelişebilir. Sık görülen belirtiler şunlardır:
- Halsizlik, uyku hali, çabuk yorulma
- Üşüme, soğuğa tahammülsüzlük
- Açıklanamayan kilo artışı, ödem
- Kabızlık
- Cilt kuruluğu, saç dökülmesi, tırnaklarda kırılma
- Unutkanlık, dikkat dağınıklığı, isteksizlik ve depresif ruh hali
- Adet düzensizliği ve gebe kalmada güçlük
Belirtiler yavaş geliştiği için yorgunluk ya da yaşlanmaya bağlanabilir; tanı çoğu zaman bir kan tahliliyle konur.
Hipertiroidi: Tiroidin fazla çalışması
Hipertiroidide vücutta tiroid hormonu fazlalığı vardır ve metabolizma hızlanır. En sık nedenleri Graves hastalığı ve fazla hormon üreten nodüllerdir (toksik nodüler guatr); tiroid iltihabı (tiroidit) da geçici hormon fazlalığına yol açabilir. Belirtiler şunlar olabilir:
- Çarpıntı, hızlı kalp atımı
- Elde titreme, aşırı terleme ve sıcağa dayanamama
- İştah normal ya da artmışken kilo kaybı
- Sinirlilik, huzursuzluk, uykusuzluk
- Sık dışkılama, kas güçsüzlüğü
- Graves hastalığında gözlerde öne doğru ilerleme, batma ve sulanma
Tiroid muayenesinde hekim, boynun ön kısmını elle muayene ederek bezin büyüklüğünü ve nodül olup olmadığını değerlendirir.Tiroid nodülleri ve guatr
Tiroid bezinin büyümesine guatr, bezin içinde gelişen yumrulara ise nodül denir. Nodüller oldukça yaygındır ve çoğu ultrasonla tesadüfen fark edilir. Tiroid nodüllerinin büyük çoğunluğu iyi huyludur; ancak küçük bir bölümünün ayrıntılı incelenmesi gerekir. Ultrasonda nodülün boyutu ve özellikleri değerlendirilir; gerekli görülen nodüllerde ince iğne aspirasyon biyopsisi (İİAB) için ilgili bölüme yönlendirme yapılır. Boyunda hızla büyüyen sert bir şişlik, ses kısıklığı, yutma ya da nefes alma güçlüğü varsa vakit kaybetmeden muayene olmanız önemlidir.
Tiroid hastalıklarında tanı
Muayenede şikâyetleriniz, aile öykünüz ve kullandığınız ilaçlar sorgulanır; boyun muayenesi yapılır, kalp hızı ve tansiyon değerlendirilir. Tanıda kullanılan başlıca tetkikler şunlardır:
- TSH: Tiroid fonksiyonlarının ilk göstergesidir.
- Serbest T4 (sT4) ve gerekirse serbest T3 (sT3): Hormon düzeylerini gösterir.
- Tiroid antikorları (anti-TPO, anti-Tg): Haşimoto gibi otoimmün tiroid hastalıklarını gösterir; Graves hastalığı düşünüldüğünde TRAb bakılabilir.
- Tiroid ultrasonu: Bezin yapısını ve nodülleri değerlendirir.
- Gerektiğinde sintigrafi ve biyopsi: İlgili uzmanlık dalına yönlendirilerek yapılır.
Tiroid hastalıklarının tedavisi
Tedavi, hastalığın türüne, şiddetine ve kişinin genel durumuna göre planlanır:
- Hipotiroidi: Eksik olan hormon, tablet şeklindeki tiroid hormonu (levotiroksin) ile yerine konur. İlaç sabah aç karnına, kahvaltıdan 30–60 dakika önce su ile alınmalı; demir ve kalsiyum ilaçlarından en az 4 saat ayrı kullanılmalıdır. Doz, TSH düzeyine göre ayarlanır.
- Hipertiroidi: Hormon yapımını azaltan ilaçlar ve çarpıntıyı kontrol eden ilaçlarla tedavi edilir. Bazı hastalarda radyoaktif iyot tedavisi ya da cerrahi gerekebilir; bu durumda ilgili bölümle birlikte planlama yapılır.
- Nodüller: Çoğu nodül yalnızca belirli aralıklarla ultrason ve tahlillerle izlenir; gerektiğinde ileri değerlendirmeye yönlendirilir.
Tiroid ve gebelik
Gebelikte tiroid hormonları bebeğin gelişimi için büyük önem taşır. Gebelik planlayan ya da gebe olan ve tiroid hastalığı bulunan kadınlarda TSH daha sık izlenir ve ilaç dozu genellikle gebelikte ayarlanmalıdır. Gebelik planlıyorsanız ya da gebe kaldıysanız tiroid ilacınızı kesmeden en kısa sürede hekiminize başvurun.
Düzenli takip
Tiroid ilacına başlandıktan ya da doz değişikliğinden yaklaşık 6–8 hafta sonra TSH kontrol edilir. Doz oturduktan sonra kontroller genellikle 6–12 ayda bir yapılır. Nodül takibinin aralığı ise nodülün özelliklerine göre belirlenir. Tiroid hastalıkları kolesterolü, kalp ritmini ve tansiyonu etkileyebildiği için bu değerler de takipte gözden geçirilir; ayrıntılar için kolesterol ve metabolik hastalıklar ile yüksek tansiyon sayfalarımıza göz atabilirsiniz.
Manisa'da tiroid muayenesi için randevu
Halsizlik, kilo değişimi, çarpıntı gibi şikâyetleriniz varsa, tahlilinizde TSH anormal çıktıysa, ultrasonda nodül saptandıysa ya da tiroid ilacınızın doz kontrolünü yaptırmak istiyorsanız randevu alabilirsiniz. Gelirken önceki tahlil ve ultrason sonuçlarınızı ve kullandığınız ilaçların listesini getirmeniz önerilir. Randevu için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilir ya da 0501 611 27 41 numaralı telefonu arayabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Size uygun tedavi, hekim muayenesinin ardından belirlenir.
